काठमाडौँ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आगामी नोभेम्बर ३ मा हुने मध्यावधि चुनावअघि इरानमाथि सैन्य आक्रमण नगर्ने घोषणा गरेका छन् । इरानसँगको वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढिरहेको दाबी गर्दै उनले तत्काल सैन्य कारबाही नगर्ने बताएका हुन् ।
तर, इरानमाथिको नाकाबन्दी जारी रहने उनको घोषणाले अमेरिका-इरान तनाव अन्त्य भइसकेको नभई सैन्य दबाबको सट्टा आर्थिक र कूटनीतिक दबाबलाई निरन्तरता दिन खोजिएको संकेत गरेको छ ।
ट्रम्पले सामाजिक सञ्जाल ‘ट्रुथ सोसियल’मा इरान आर्थिक र सैन्य रूपमा कमजोर अवस्थामा रहेको दाबी गरेका छन् । इरानलाई आणविक हतियार प्राप्त गर्न नदिने अडान दोहोर्याउँदै उनले हार्मुज जलडमरूमध्यबाट एकै रातमा दुई करोड २० लाख ब्यारेल तेल ओसारपसार भएको र त्यसमा इरानको हिस्सा नरहेको बताएका छन् ।
तर, यो विवरण ट्रम्पको दाबी हो । इरानको तेल निर्यातमा नाकाबन्दीमार्फत दबाब कायम राख्नु र विश्व बजारमा तेल आपूर्ति अवरुद्ध हुन नदिनु अमेरिकी रणनीतिका महत्त्वपूर्ण पक्ष बनेका छन् ।
विश्वको प्रमुख तेल ढुवानी मार्गमध्ये एक हार्मुज जलडमरूमध्यमा देखिएको अवरोधले भने अमेरिकी दाबीभन्दा फरक चुनौती प्रस्तुत गरेको छ।
फाइनान्सियल टाइम्सको प्रतिवेदन उद्धृत गर्दै सार्वजनिक विवरणअनुसार, मंगलबार उक्त मार्गबाट ४० लाख ब्यारेल तेल मात्र प्रवाह भएको थियो, जुन सेप्टेम्बर अन्त्यको दैनिक औसत एक करोड ५० लाख ब्यारेलभन्दा निकै कम हो । यसले क्षेत्रीय तनावको असर तेल आपूर्ति र विश्व अर्थतन्त्रमा पर्न सक्ने जोखिमलाई उजागर गरेको छ ।
ट्रम्पको घोषणापछि तेल बजारमा तत्काल केही राहत देखिए पनि सैन्य तनाव र आपूर्ति अवरोधको जोखिम हटेको छैन ।
अमेरिकाको मध्यावधि चुनाव नजिकिँदै गर्दा इरान नीतिले घरेलु राजनीतिमा पनि महत्त्व राख्छ । तेल आपूर्तिमा अवरोध हुँदा इन्धनको मूल्य बढ्ने र त्यसको असर सर्वसाधारणको जीवनयापन खर्चमा पर्ने भएकाले युद्धको आर्थिक परिणाम चुनावी बहसको विषय बनेको छ ।
यस्तो अवस्थामा सैन्य आक्रमण रोक्ने घोषणा तनाव कम गर्ने प्रयास हुन सक्छ । तर, नाकाबन्दी कायम राख्ने र सैन्य विकल्पलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार नगर्ने नीतिले दीर्घकालीन समाधानको सुनिश्चितता गर्दैन ।
त्यसैले ट्रम्पको घोषणालाई अमेरिका–इरान द्वन्द्व अन्त्यको संकेतका रूपमा भन्दा चुनावअघिको सैन्य संयम र निरन्तर आर्थिक दबाबको मिश्रित रणनीतिका रूपमा बुझ्न सकिन्छ । वार्ताले ठोस सहमति ल्याउँछ कि तनाव पुनः बढ्छ भन्ने कुरा दुवै पक्षका आगामी कदम, हार्मुजको अवस्था र नाकाबन्दीसम्बन्धी वार्तामा निर्भर रहनेछ ।
