काठमाडौं । लोकतान्त्रिक आन्दोलनको नेतृत्व गर्दै आएको नेपाली कांग्रेस यतिबेला आफ्नै आन्तरिक विवादका कारण इतिहासकै कठिन मोडमा पुगेको छ। आगामी मङ्सिरमा १५औँ केन्द्रीय महाधिवेशन गर्ने निर्णय भइसके पनि विशेष महाधिवेशनपछि चर्किएको शक्ति संघर्ष अझै समाधान हुन सकेको छैन। संस्थापन र संस्थापन इतर समूहबीचको अविश्वास गहिरिँदै जाँदा पार्टी औपचारिक विभाजनतर्फ उन्मुख भएको सन्देश तल्लो तहसम्म पुगेको छ।
विशेष महाधिवेशनबाट सभापतिमा निर्वाचित गगनकुमार थापामाथि पार्टीलाई समेट्न नसकेको आरोप बढ्दो छ। संस्थापन इतर पक्षले सर्वोच्च अदालत र निर्वाचन आयोगसम्म पुगेर पनि समाधान नपाएपछि राष्ट्रिय भेलामार्फत नयाँ राजनीतिक विकल्प खोज्ने संकेत दिएको छ। यसले कांग्रेसभित्रको विवाद सामान्य असन्तुष्टि नभई संगठनको भविष्यसँग गाँसिएको गम्भीर राजनीतिक संकटमा रूपान्तरण भएको देखाउँछ।
विवादको मुख्य केन्द्र नेतृत्वको कार्यशैली बनेको छ। इतर पक्षले सभापति थापाले अग्रज नेताहरूलाई बेवास्ता गर्दै एकल निर्णयको अभ्यास गरेको आरोप लगाएको छ। कार्यकर्तादेखि पूर्वमहाधिवेशन प्रतिनिधिसम्मले पार्टीलाई संवाद, सहमति र सम्मानको आधारमा सञ्चालन गर्नुपर्ने धारणा राखेका छन्। उनीहरूको बुझाइमा पुस्तान्तरण आवश्यक भए पनि त्यसका नाममा पार्टीको इतिहास, अनुभव र योगदानलाई पन्छाउन खोज्नु कांग्रेसको मूल चरित्रविपरीत हुनेछ।
युवा नेतृत्वप्रति आशा राख्ने धेरै कार्यकर्ताले समेत अहिले नेतृत्वबाट संयमता र अभिभावकीय भूमिका खोजिरहेका छन्। उनीहरूको तर्क छ- युवाको ऊर्जा र पुरानो पुस्ताको अनुभवलाई सँगै अघि बढाउन सके मात्रै कांग्रेस बलियो बन्न सक्छ। अन्यथा महाधिवेशनअघि बढेको ध्रुवीकरणले पार्टीलाई दीर्घकालीन क्षति पुर्याउने जोखिम छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरू पनि गगन थापाका लागि यही समय सबैभन्दा ठूलो परीक्षा भएको बताउँछन्। विशेष महाधिवेशन जित्नु एउटा उपलब्धि भए पनि पार्टीलाई एकताबद्ध राख्नु अझ ठूलो चुनौती हो। यदि उनले संवादको वातावरण बनाएर असन्तुष्ट पक्षलाई विश्वासमा लिन सके भने राष्ट्रिय स्तरको सर्वस्वीकार्य नेता बन्ने अवसर प्राप्त हुनेछ। तर त्यसो हुन नसके उनी विशेष महाधिवेशनबाट आएको सीमित जनादेशका नेतामै सीमित रहने जोखिम बढ्नेछ।
कांग्रेस फुटे त्यसको असर एउटा पार्टीमा मात्र सीमित रहने छैन। मुलुकको लोकतान्त्रिक राजनीति, सत्ता समीकरण र राजनीतिक स्थायित्वमा समेत त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव पर्नेछ। बीपी कोइराला र गिरिजाप्रसाद कोइरालाले स्थापित गरेको वैचारिक विरासत जोगाउने हो भने अब नेतृत्वले शक्ति प्रदर्शनभन्दा संवाद, सहमति र सहकार्यलाई प्राथमिकता दिनैपर्ने अवस्था देखिएको छ। १५औँ महाधिवेशन केवल नयाँ नेतृत्व चयन गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन, कांग्रेस एकताबद्ध रहने कि इतिहासकै ठूलो विभाजनको सामना गर्ने भन्ने निर्णायक परीक्षा पनि बनेको छ।
