नेपालको राजनीतिक तथा प्रशासनिक परिदृश्य लामो समयदेखि निराशा, अविश्वास र थकानको चक्रमा अल्झिएको अनुभूति आम नागरिकले गरिरहेका छन्। दशकौँदेखि दोहोरिएका अनुहार, अधुरा प्रतिबद्धता र परिणामविहीन नाराबीच जनता विकल्प खोज्दै आएका छन्। यही पृष्ठभूमिमा रवि लामिछाने, वालेन्द्र साह बालेन र कुलमान घिसिङजस्ता पात्रहरू एउटै आशाको धागोमा गाँसिएर सार्वजनिक बहसको केन्द्रमा आउनु केवल संयोग होइन, यो समयको माग हो। यी तीन पात्र फरक क्षेत्रबाट उदाएका भए पनि उनीहरूलाई जोड्ने साझा सूत्र भनेको कार्यसम्पादन, स्पष्टता र जवाफदेहिताको अभ्यास हो।
रवि लामिछाने नेपाली राजनीतिमा स्थापित संरचनाभित्रै रहेर प्रश्न सोध्ने र चुनौती दिने पात्रका रूपमा देखिन्छन्। सञ्चारकर्मीबाट राजनीतिमा प्रवेश गरेका उनले जनताको असन्तुष्टिलाई स्वर दिएका छन्। पुराना दल र नेताप्रति जमेको वितृष्णालाई उनले राजनीतिक एजेन्डामा रूपान्तरण गर्न खोजेका छन्। उनको उदयले राजनीतिमा ‘बोल्ने मात्र होइन, सुन्ने’ संस्कृतिको खडेरीलाई औँल्याएको छ। जनताको पीडा, भ्रष्टाचारविरुद्धको आक्रोश र व्यवस्थाप्रतिको असन्तोषलाई उनले संस्थागत राजनीतिसँग जोड्ने प्रयास गरेका छन्।
बालेन भने परम्परागत राजनीतिक बाटोभन्दा फरक बाटो हुँदै उदाएका पात्र हुन्। काठमाडौँ महानगरपालिकाको नेतृत्व सम्हालेपछि उनले देखाएको कार्यशैलीले ‘नेतृत्व भनेको के हो?’ भन्ने प्रश्नको व्यवहारिक उत्तर दिएको छ। अव्यवस्थित शहरीकरण, सार्वजनिक स्थानको अतिक्रमण र प्रशासनिक शिथिलतामाथि उनले गरेको हस्तक्षेप केवल कानूनी कार्यान्वयन मात्र होइन, राजनीतिक इच्छाशक्तिको उदाहरण पनि हो। बालेनको लोकप्रियता भाषणमा होइन, निर्णयमा देखिन्छ। उनको शैलीले युवापुस्तामा ‘सिस्टमभित्रै रहेर पनि परिवर्तन सम्भव छ’ भन्ने विश्वास जगाएको छ।
कुलमान घिसिङको नाम आउँदा नेपाली जनताको स्मृतिमा उज्यालो बल्छ। लोडसेडिङको अँध्यारो युगबाट देशलाई बाहिर निकाल्ने नेतृत्वका रूपमा उनी स्थापित छन्। विद्युत् प्राधिकरणमा उनले देखाएको परिणाममुखी नेतृत्वले सार्वजनिक संस्थान पनि सक्षम नेतृत्व पाएमा परिवर्तन सम्भव हुन्छ भन्ने प्रमाणित गर्यो। उनले देखाएको व्यवस्थापन, राजनीतिक दबाबका बीच पनि निर्णय लिन सक्ने क्षमता र दीर्घकालीन सोच आज पनि जनताका लागि प्रेरणाको स्रोत बनेको छ।
यी तीन पात्र एउटै राजनीतिक दलमा औपचारिक रूपमा जोडिएका छन् वा छैनन् भन्ने बहसभन्दा ठूलो प्रश्न उनीहरूले प्रतिनिधित्व गर्ने मूल्य र प्रवृत्ति हो। रवि, बालेन र कुलमानलाई जोड्ने कुरा कुनै गठबन्धन होइन, उनीहरूले बोकेको आशा हो-काम गरेर देखाउने, जनतासँग प्रत्यक्ष संवाद गर्ने र परिणामप्रति उत्तरदायी हुने। यही कारणले उनीहरूलाई ‘नयाँ राजनीति’को प्रतीकका रूपमा हेरिएको छ।
तर आशा आफैंमा पर्याप्त हुँदैन। चुनौतीहरू गहिरा छन्। स्थापित राजनीतिक संरचना सजिलै बदलिँदैन। प्रणालीभित्र रहेका स्वार्थ, कानूनी जटिलता र संस्थागत प्रतिरोधले यी पात्रहरूको बाटो सजिलो बनाउने छैन। लोकप्रियता क्षणिक हुन सक्छ यदि त्यसलाई दीर्घकालीन नीति, संस्थागत सुधार र सहकार्यले बल नदिए। विशेषगरी व्यक्तिकेन्द्रित आशा प्रणालीमा रूपान्तरण हुन सकेन भने फेरि निराशाको चक्र दोहोरिन सक्छ।
यस सन्दर्भमा रवि, बालेन र कुलमानजस्ता पात्रहरूका लागि सबैभन्दा ठूलो परीक्षा भनेको सहकार्य र निरन्तरता हो। फरक भूमिका र क्षेत्र भए पनि साझा उद्देश्य-सुशासन, पारदर्शिता र सेवा प्रवाहको सुधार-मा एकआपसमा पूरक बन्न सक्नुपर्छ। प्रतिस्पर्धाभन्दा सहकार्य, लोकप्रियताभन्दा संस्थागत सुधार र तत्कालीन सफलताभन्दा दीर्घकालीन परिणामलाई प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ।
जनताका लागि पनि यो क्षण आत्मसमीक्षाको हो। केवल व्यक्तिमा आशा राखेर मात्र परिवर्तन सम्भव हुँदैन। नागरिकको सक्रिय सहभागिता, आलोचनात्मक समर्थन र निरन्तर निगरानी आवश्यक छ। रवि, बालेन र कुलमानलाई देवत्वकरण गर्नु होइन, उनीहरूलाई जवाफदेही बनाइराख्नु नै लोकतान्त्रिक अभ्यास हो।
अन्ततः, रवि, बालेन र कुलमान जोडिएपछि देखिएको आशा कुनै चमत्कारको अपेक्षा होइन। यो आशा श्रम, इमानदारी र संस्थागत सुधारबाट क्रमशः निर्माण हुने विश्वास हो। यदि यो आशालाई सही दिशामा लैजान सकियो भने नेपाली राजनीतिले लामो समयपछि नयाँ अध्याय शुरू गर्न सक्छ। तर यदि यो अवसर पनि व्यक्ति केन्द्रित विवाद र अहंकारमा खेर गयो भने निराशा झन् गहिरिनेछ। त्यसैले आजको आवश्यकता उत्साहसँगै विवेक, समर्थनसँगै निगरानी र आशासँगै जिम्मेवारी हो।
