म्याग्दी । म्याग्दीको बेनी नगरपालिका-५ स्थित पुलस्त्य पुलहाश्रम धार्मिक, ऐतिहासिक र पुराणिक दृष्टिले नेपालको अत्यन्त महत्वपूर्ण तीर्थस्थलका रूपमा परिचित छ। श्रीमद्भागवत महापुराणको सप्तम स्कन्द, अध्याय १४ मा उल्लेखित दण्डकअनुसार यो क्षेत्र विश्वका अति पवित्र १५ तीर्थस्थलमध्ये एक मानिन्छ।
पौराणिक मान्यताअनुसार महर्षि पुलह, पुलस्त्य र विश्रवा ऋषिले यही क्षेत्रमा तपस्या, अध्ययन र चिन्तन–मनन गरेका थिए। धार्मिक विश्वासअनुसार विश्रवा ऋषिका पुत्र तथा लंकाका राजा रावणको जन्म पनि यही पुलस्त्य आश्रममा भएको मानिन्छ। आश्रम परिसरस्थित पौलस्त्य मन्दिर नजिक रावणको नाभी गाडिएको भनिने ढुंगा (पत्थर) समेत रहेको स्थानीय धार्मिक परम्परा छ।
सत्ययुगमा पुलह र पुलस्त्य ऋषिले यही स्थानमा यज्ञ गर्न लाग्दा वर्षा भएको र त्यसका अवशेषका रूपमा ओढारभित्र यज्ञमा प्रयोग हुने ‘चरु’ अझै पनि रहेको धार्मिक परम्परामा उल्लेख पाइन्छ। यस्ता पुराणिक विश्वास, धार्मिक दस्तावेज र स्थलमा रहेका पुरातात्त्विक तथा सांस्कृतिक अवशेषले यो क्षेत्रप्रति श्रद्धालु र अनुसन्धानकर्ताको चासो बढाउँदै गएको छ।
यद्यपि रावणको जन्मस्थलका सम्बन्धमा विभिन्न देश र स्थानमा फरक-फरक दाबीहरू छन्। त्यसैले यस विषयलाई धार्मिक विश्वास र स्थानीय परम्पराका रूपमा बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ। यस्ता दाबीहरूलाई थप ऐतिहासिक तथा पुरातात्त्विक अध्ययनबाट पुष्टि गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि विज्ञहरूले औँल्याउँदै आएका छन्।
हाल दक्षिण भारत, भुटान र श्रीलंकाबाट समेत केही भक्तजन पुलस्त्य पुलहाश्रम दर्शनका लागि आउने गरेका छन्। पर्याप्त प्रचारप्रसार, सहज पहुँच र आवश्यक पूर्वाधार विकास गर्न सकिए यस क्षेत्रलाई अन्तर्राष्ट्रिय हिन्दु धार्मिक पर्यटनको आकर्षक गन्तव्यका रूपमा विकास गर्न सकिने सम्भावना देखिन्छ।
यसै लक्ष्यलाई ध्यानमा राख्दै बेनी नगरपालिकाले रावण पार्क (उद्यान) निर्माणसँगै करिब ६ मिटर अग्लो रावणको प्रतिमा स्थापना गर्ने परियोजना अघि बढाएको छ। करिब १४ रोपनी क्षेत्रफलमा फैलिएको पुलस्त्य पुलहाश्रम क्षेत्रमा चार रोपनीमा पार्क तथा आवश्यक संरचना निर्माण गरिनेछ भने बाँकी क्षेत्रलाई पुरानै स्वरूपमा संरक्षण गर्ने योजना रहेको छ।
धार्मिक पर्यटन, सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण र स्थानीय आर्थिक विकासलाई एकैसाथ अघि बढाउन पुलस्त्य पुलहाश्रमको योजनाबद्ध विकास आवश्यक देखिन्छ। यस क्षेत्रलाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय धार्मिक पर्यटनको नक्सामा स्थापित गर्न सकिए म्याग्दीको पर्यटन, रोजगारी, व्यवसाय र पूर्वाधार विकासमा दीर्घकालीन सकारात्मक प्रभाव पर्ने विश्वास गरिएको छ।
